Educatie

Lesmateriaal
J. Slauerhoff
Op aarde niet en niet op zee
De beste manier om kennis te maken met J. Slauerhoff, een van de belangrijkste Nederlandse dichters van het interbellum, is door kennis te maken met zijn gedichten. Dat is dan ook precies wat je doet in de opdrachten die je hier vindt. Dit educatieve materiaal is ontwikkeld om gebruikt te worden in het literatuuronderwijs in de bovenbouw havo/vwo. Elk onderdeel is binnen het tijdsbestek van ongeveer een lesuur (50 minuten) te maken.
Liefkoos mij zacht

De liefde speelt een belangrijke rol in het leven en in de gedichten van Slauerhoff. Zijn gedichten belichten verschillende aspecten van de liefde. Ze variëren van heel intieme, zinnelijke tot zeer cynische, bittere gedichten die blijk geven van een pijnlijke teleurstelling in de liefde. Deze opdrachten sluiten aan bij  ‘Vrouwen in zijn leven’ 

Doel: verslag van de eigen literaire ontwikkeling.

Download
Hokkai’s

In de postuum verschenen dichtbundel Al dwalend staan vier korte gedichten onder de titel ‘Hokkai’s’. Deze gedichten doen sterk denken aan haiku’s, een van oorsprong Japanse dichtvorm. In Europa, met name in Duitsland, Engeland en Frankrijk werden al voor 1920 originele haiku’s gepubliceerd. Ondanks het eeuwenoude contact tussen Japan en Nederland gebeurde dat hier niet. De Hokkai’s van Slauerhoff zouden wel eens de eerste stap naar Nederlandse haiku’s kunnen zijn.

Doel: De leerling kent en hanteert literaire begrippen

Download
‘Op vleuglen van verlangen rustloos reizend’

In veel van zijn gedichten maakt Slauerhoff gebruik van rijm. In een gedicht kan rijm op verschillende plaatsen voorkomen. Het heeft een esthetische functie: rijm heeft gevolgen voor de klank van het gedicht. Maar regelmatig heeft het rijm in een gedicht ook een inhoudelijke functie; het kan de inhoud van het gedicht ondersteunen of zelfs versterken. In het gedicht ‘Voor de verre Prinses’ herken je verschillende vormen van rijm.

Doel: De leerling kent en hanteert literaire begrippen

Download
‘’t Heilloos gilde der Poètes Maudits’

Slauerhoff had contacten met zijn literaire tijdgenoten, zoals Marsman, Vestdijk en du Perron. In zijn werk voelde Slauerhoff zich echter eerder verwant met de Franse ‘Poètes maudits’, een groep dichters waartoe onder andere Verlaine, Baudelaire en Rimbaud behoorden. De verwantschap die Slauerhoff met de poètes maudits voelde, spreekt hij in enkele van zijn gedichten expliciet uit. Deze opdrachten sluiten aan bij ‘Literaire vrijheid in Frankrijk'.

Doel: De leerling kan gelezen werk in historisch perspectief plaatsen

Download
‘In Nederland wil ik niet leven’

Slauerhoffs beroemde gedicht ‘In Nederland’ werd in 1947, ruim tien jaar na zijn dood, voor het eerst uitgegeven in de bundel Al Dwalend. In het gedicht schetst Slauerhoff een beeld van een bekrompen en benauwend Nederland. De eerste regel, ‘In Nederland wil ik niet leven’ laat aan duidelijkheid al niets te wensen over. De opdrachten sluiten aan bij ‘Het bekrompen Nederland’ 

Doel: verslag van de eigen literaire ontwikkeling.

Download
Willem Frederik Hermans
Expeditie Nooit meer slapen
'Expeditie Nooit meer slapen' biedt de bezoeker een inkijk in de totstandkoming van W.F. Hermans' beroemde roman Nooit meer slapen. De reizen die Hermans zelf maakte in Scandinavië, zijn correspondentie over de roman in wording en de ontvangstgeschiedenis van Nooit meer slapen zijn rijk geïllustreerd met vele citaten uit brieven, interviews en foto's uit het archief van Willem Frederik Hermans. Het educatieve materiaal bij deze website is ontwikkeld voor leerlingen uit de bovenbouw havo/vwo. Het doel van de opdrachten is de leerling kennis laten maken met de verschillende betekenislagen die je in Nooit meer slapen onder de beschrijving van een wetenschappelijke expeditie kunt ontdekken. De opdrachten geven de lezer een aanzet over bepaalde aspecten van de Nooit meer slapen verder na te denken en daarmee misschien tot nieuwe inzichten te komen.
Een 'ikkertje'

In deze opdracht bestudeer je het perspectief in Nooit meer slapen. In de vragen verwoord je wat volgens jou de gevolgen zijn van dit perspectief voor het verhaal.

Doel: de leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst. Begrippen: vertelperspectief, ik-verteller, personale verteller, auctoriale verteller, belevend ik, onbetrouwbaar vertelperspectief.

Download
A boy playing on the sea-shore

Willem Frederik Hermans bleef ook na verschijning van zijn romans schaven aan het werk. In deze opdracht ervaar je dat het daarbij niet alleen om punten en komma’s ging, maar soms ook om wijzigingen die een ander licht kunnen werpen op de interpretatie van de roman.

Doel: de leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: motto, thematiek.

Download
Beyond sleep

In deze opdracht maak je een selectie van fragmenten uit Nooit meer slapen die volgens jou betekenisvol zijn, of die juist nieuwsgierig maken naar het vervolg. Je denkt na over hoe je jouw leeservaring zou kunnen verbeelden in de vorm van een trailer. Daarnaast geef je aan in hoeverre de trailer van Beyond sleep aansluit bij jouw leeservaring van Nooit meer slapen.

Doel: de leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring. Begrippen: trailer, teaser-trailer.

Download
Een noodlottig ongeval

In deze opdracht onderzoek je de hypothese, die door een aantal literatuurbeschouwers is opgeworpen, dat de dood van Arne misschien wel geen noodlottig ongeluk is geweest, maar dat Alfred een hand heeft gehad in de dood van zijn reisgenoot.

Doel: de leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring (subdomein E1) en de leerling hanteert literaire begrippen in de interpretatie van een literaire tekst (subdomein E2). Begrippen: vertelperspectief, onbetrouwbaar vertelperspectief.

Download
Ik kan en mag haar niet teleurstellen

In deze opdracht verdiep je je in de drijfveren van het personage Alfred Issendorf en beschrijf je de relatie van Alfred met zijn moeder en zijn relatie met zijn overleden vader.

Doel: de leerling brengt beargumenteerd verslag uit van zijn leeservaring (subdomein E1). Begrippen: personages.

Download
Les in het museum
Museumlessen in het Literatuurmuseum in Den Haag

Literatuur in anderhalf uur

Het is mogelijk met leerlingen het Literatuurmuseum in Den Haag te bezoeken. Deze schatkamer van de Nederlandse letteren is de ideale locatie voor een eerste of nadere kennismaking met literaire grootheden.